Napomena: Ovaj tekst predstavlja istorijsko i kanonsko razmatranje odnosa između Slobodne protestantske episkopalne crkve Engleske (Free Protestant Episcopal Church of England – FPEC) i Engleske crkve (Church of England), sa posebnim osvrtom na pitanje priznanja rukopoloženja i razumevanja crkvenog identiteta u okviru nezavisnih i continuing anglikanskih zajednica. Cilj teksta nije donošenje konačnog suda o statusu pojedinih crkvenih tela, već objašnjenje različitih oblika priznanja i njihovih granica.
Kada se govori o manjim anglikanskim ili episkopalnim zajednicama u Engleskoj, često se postavlja pitanje: da li ih Engleska crkva priznaje?
Međutim, samo pitanje ponekad polazi od pretpostavke koja ne odgovara načinu na koji ove zajednice razumeju sebe.
To je naročito slučaj sa Slobodnom protestantskom episkopalnom crkvom Engleske (Free Protestant Episcopal Church of England – FPEC).
Za razliku od nekih zajednica koje otvoreno teže institucionalnom približavanju većim crkvenim telima, nezavisne i takozvane continuing crkve često svoj identitet ne grade prvenstveno kroz pitanje spoljnog priznanja.
Njihovo polazište često nije:
„Hoće li nas Engleska crkva priznati?“
nego:
„Da li smo ostali verni onome što smatramo istorijskim nasleđem i crkvenim poretkom?“
Zbog toga pitanje priznanja kod njih često ima drugačiji značaj nego u klasičnim institucionalnim crkvenim odnosima.
Istorijska napomena: slučaj iz 1917. godine
U istoriji Slobodne protestantske episkopalne crkve često se navodi događaj iz 1917. godine kao zanimljiv primer razlike između državnog i crkvenog priznanja.
Tokom primene britanskog Military Service Act 1916, jedan od klirika ove crkve bio je predmet pravnog razmatranja u vezi sa pravom na oslobađanje od vojne službe koje je tada bilo predviđeno za sveštena lica.
Prema dostupnim istorijskim navodima unutar same tradicije ove crkve, nadležni magistrat je, razmatrajući poreklo rukopoloženja i prirodu službe tog klirika, prihvatio da se radi o zakonito rukopoloženom služitelju jedne pravno konstituisane episkopalne zajednice i odobrio mu pravo na izuzeće od vojne službe.
Ovaj slučaj je značajan jer pokazuje da je u određenom istorijskom trenutku postojalo pravno priznanje statusa klirika i pravnih posledica njegovog rukopoloženja.
Međutim, upravo ovde treba biti oprezan.
Takva odluka nije predstavljala crkveno priznanje od strane Engleske crkve, niti potvrdu punog međusobnog opštenja.
Državno-pravni status i crkveno priznanje nisu nužno iste kategorije.
Da li FPEC traži priznanje od Engleske crkve?
Ovde je korisno izbeći pojednostavljene zaključke.
Kod mnogih nezavisnih ili continuing zajednica pitanje spoljnog priznanja ne zauzima centralno mesto u njihovom javno izraženom crkvenom identitetu.
Takve zajednice često polaze od uverenja da već poseduju:
- apostolsko nasledstvo;
- valjano rukopoloženje;
- istorijski kontinuitet;
- pravo na samostalno crkveno postojanje.
Zbog toga institucionalno priznanje drugih crkava ne predstavlja nužno osnov njihovog samorazumevanja.
To, međutim, ne znači odbacivanje svake buduće saradnje.
Da li je moguće približavanje u budućnosti?
Istorijski gledano — takva mogućnost postoji.
U anglikanskom svetu nije neuobičajeno da se odnosi među crkvama menjaju kroz vreme.
Neke zajednice ostaju trajno nezavisne.
Neke razvijaju bliže odnose.
Neke uspostavljaju međusobno priznanje službe.
Pojedine vremenom postaju deo širih crkvenih tela.
Zbog toga se ne može unapred isključiti mogućnost da određene nezavisne ili continuing zajednice jednog dana odluče da stupe u bliži odnos sa većim crkvenim telima ili da razmotre neki oblik institucionalnog povezivanja.
Međutim, takva mogućnost ne proizlazi nužno iz potrebe za potvrdom sopstvenog identiteta, već iz budućih crkvenih odluka i okolnosti.
U ovom trenutku ne postoji široko javno dokumentovan proces institucionalnog približavanja između Slobodne protestantske episkopalne crkve Engleske i Engleske crkve, niti formalno međusobno priznanje rukopoloženja.
Zaključak
Primer Slobodne protestantske episkopalne crkve Engleske pokazuje da pitanje crkvenog priznanja nije uvek pitanje opstanka ili legitimiteta.
U pojedinim nezavisnim i continuing tradicijama značajnije mesto mogu zauzimati istorijski kontinuitet, razumevanje apostolskog nasleđa i unutrašnji crkveni identitet nego formalna potvrda od strane većih crkvenih tela.
Istovremeno, to ne znači zatvorenost prema budućnosti.
Mogućnost buduće saradnje ili institucionalnog približavanja ne može se unapred isključiti, ali ona za sada ne predstavlja osnov njihovog sadašnjeg crkvenog identiteta.