Napomena: Ovaj tekst predstavlja pokušaj kanonskog i istorijskog razgraničenja između pitanja priznanja rukopoloženja i pitanja institucionalnog priznanja crkvenih jurisdikcija u kontekstu odnosa između Engleske crkve i Anglikanske crkve Severne Amerike (AKNE). Tekst nema cilj da donese konačan sud o statusu pojedinih crkvenih tela, već da ukaže na razliku između kanonskog prijema klirika i institucionalnog priznanja crkvene jurisdikcije. Zaključci izneti u tekstu zasnovani su na javno dostupnim dokumentima, kanonskim odredbama i dostupnim saopštenjima iz perioda nakon 2017. godine.
U raspravama o odnosu između Engleske crkve (Church of England) i Anglikanske crkve Severne Amerike (AKNE / ACNA) često se pojavljuje tvrdnja da je Engleska crkva 2017. godine „priznala AKNE“. Međutim, takva formulacija nije sasvim precizna i može dovesti do kanonske i istorijske zabune.
Da bi se ovo pitanje pravilno razumelo, potrebno je razlikovati priznavanje rukopoloženja klirika od priznavanja crkvene jurisdikcije ili crkvenog tela.
Ova dva pitanja ne treba poistovećivati.
Tokom 2017. godine u okviru prakse Engleske crkve postalo je jasno da sama pripadnost AKNE ne predstavlja automatsku prepreku za razmatranje pojedinačnih zahteva klirika za službu u Engleskoj crkvi, uz sprovođenje odgovarajuće kanonske procedure i pojedinačnu procenu svakog slučaja.
To, međutim, nije predstavljalo institucionalno priznanje AKNE kao provincije Anglikanske zajednice niti opšte priznanje svih njenih jurisdikcija.
Da bi se ova razlika pravilno razumela, potrebno je najpre objasniti šta se podrazumeva pod izrazom priznavanje rukopoloženja.
Pod priznanjem rukopoloženja ne podrazumeva se potvrda svih doktrinarnih, administrativnih ili jurisdikcionih odluka određene crkve. Takođe, ono ne podrazumeva automatsko uspostavljanje punog opštenja niti priznanje crkvenog statusa neke crkvene zajednice.
To znači da određena crkva može smatrati da konkretno lice poseduje službu koja, uz ispunjenje drugih kanonskih uslova, može biti prihvaćena bez novog sakramentalnog čina rukopoloženja.
U anglikanskoj tradiciji pitanje rukopoloženja i pitanje jurisdikcije istorijski nisu nužno identična pitanja.
Zbog toga je moguće da određeni klirik bude prihvaćen u službu, a da njegova crkvena jurisdikcija pritom ne bude priznata kao deo Anglikanske zajednice.
Jedna od okolnosti koja je mogla doprineti ovakvom pristupu jeste činjenica da značajan broj klirika AKNE potiče iz jurisdikcija čija su rukopoloženja istorijski prihvatana unutar anglikanske tradicije.
Posebno se ovde misli na episkope i sveštenike koji su prethodno bili rukopoloženi u The Episcopal Church, priznatoj provinciji Anglikanske zajednice koja se nalazi u punom opštenju sa .
Međutim, sama činjenica prethodne pripadnosti ne predstavlja automatski osnov za prijem.
U praksi Engleske crkve prijem klirika u službu ne proizlazi neposredno iz članstva u određenoj jurisdikciji, već zahteva odgovarajuće kanonsko razmatranje, procenu podobnosti i donošenje nadležne odluke.
Zbog toga ne postoji načelo po kome prelazak iz jedne jurisdikcije automatski proizvodi pravo na službu u drugoj.
Ovakvo razlikovanje postaje još jasnije kada se uzme u obzir unutrašnja struktura AKNE.
AKNE nije jedinstveno istorijsko telo nastalo iz jedne jurisdikcije, već zajednica više crkvenih tela različitog porekla i različitih istorijskih puteva razvoja.
Zbog toga nije moguće iz činjenice da pojedini episkopi ili sveštenici mogu biti primljeni bez novog rukopoloženja izvesti zaključak da su automatski priznate sve jurisdikcije koje čine AKNE.
Postojanje istorijskog episkopata ili kontinuiteta rukopoloženja samo po sebi ne znači automatski prijem klirika određene jurisdikcije u službu Engleske crkve, jer se u anglikanskoj praksi priznavanje službe razlikuje od punog institucionalnog priznanja.
Takav pristup nije izuzetak u anglikanskoj tradiciji, jer se pitanje kanonskog prijema klirika istorijski često rešavalo odvojeno od pitanja institucionalnog priznanja crkvenih tela.
Upravo na ovom mestu najčešće dolazi do pogrešnih zaključaka.
Mogućnost prihvatanja određenog sveštenika ili episkopa ne znači priznanje cele crkvene strukture kojoj on trenutno pripada.
Zbog toga nije precizno tvrditi da je Engleska crkva 2017. godine priznala AKNE kao crkvenu provinciju.
Preciznije bi bilo reći:
Engleska crkva otvorila je mogućnost pojedinačnog prihvatanja određenih episkopa i sveštenika AKNE u službu bez automatskog ponovnog rukopoloženja, ali bez izvođenja zaključka o institucionalnom priznanju cele crkvene strukture ili svih jurisdikcija koje je čine.
Zaključak
Zato je neophodno razlikovati pitanje kanonske prihvatljivosti pojedinačnih rukopoloženja od pitanja institucionalnog priznanja crkvenog tela.
U anglikanskoj praksi ove dve oblasti nisu nužno identične i ne proizvode automatski iste posledice.
Iz tog razloga, mogućnost prihvatanja pojedinih klirika AKNE ne može se tumačiti kao institucionalno priznanje cele crkvene strukture.
Izvori i dokumentacija
churchtimes.co.uk
legislation.gov.uk
psephizo.com
churchofengland.org