Uvod
Hristologija predstavlja središnju oblast hrišćanske teologije jer se bavi pitanjem identiteta i dela Isusa Hrista. Od najranijih vekova Crkve pitanje „Ko je Isus Hristos?“ određivalo je razvoj hrišćanske doktrine i dovelo do formulisanja osnovnih veroispovednih obrazaca koji su postali normativni za većinu istorijskih hrišćanskih tradicija. Anglikanska tradicija ne razvija zaseban hristološki sistem, već sebe razume kao naslednika istorijske katoličke vere utemeljene na Svetom pismu, potvrđene u drevnim veroispovedanjima i tumačene kroz život Crkve.
Osnovna teza ovog rada jeste da anglikanska hristologija ne predstavlja alternativu klasičnoj hrišćanskoj dogmi, već njeno istorijsko i metodološki uravnoteženo tumačenje kroz prvenstvo Svetog pisma, kontinuitet sa predanjem i odgovornu upotrebu razuma.
Hristos kao istiniti Bog i istiniti čovek
Temelj anglikanske hristologije jeste ispovedanje da je Isus Hristos potpuno Bog i potpuno čovek. Ovo učenje proizlazi iz svedočanstva Novog zaveta, koji Hrista predstavlja kao večnu Reč Božju i kao istorijsku ljudsku ličnost koja učestvuje u punoj stvarnosti ljudskog života.
Ova vera dobila je svoj klasični izraz kroz odluke First Council of Nicaea i kasnije Council of Chalcedon. Halkidonska definicija ispoveda da je Isus Hristos jedna ličnost u kojoj postoje dve prirode — božanska i ljudska — „bez mešanja, bez promene, bez razdvajanja i bez razlučenja“.
Ova formulacija ima neposredan teološki značaj. Ako Hristos nije istinski čovek, ljudska priroda nije zaista iskupljena; ako nije istinski Bog, njegovo delo ne poseduje univerzalni i spasonosni karakter. Zato se u anglikanskoj tradiciji Hristos razume kao jedinstveni posrednik između Boga i čoveka.
Ovaploćenje kao temelj spasenja
Doktrina ovaploćenja zauzima centralno mesto u anglikanskom razumevanju Hrista. Isus nije čovek koji je uzdignut do božanskog dostojanstva, već večni Logos koji ulazi u ljudsku istoriju i prima ljudsku prirodu.
U ovaploćenju Bog ostvaruje spasenje ulaskom u ljudsku istoriju i preuzimanjem ljudske prirode. Rođenje od Djeve Marije potvrđuje punoću Hristove ljudskosti, dok njegovo božansko poreklo pokazuje da je spasenje delo božanske milosti i inicijative.
Ovaploćenje nije samo preduslov raspeća već početak obnove ljudske prirode. Time ljudska egzistencija dobija novo dostojanstvo i postaje sposobna za zajedništvo sa Bogom.
Hristovo delo: krst, vaskrsenje i pomirenje
Anglikanska hristologija ne razmatra pitanje Hristove ličnosti odvojeno od njegovog dela. Smrt, vaskrsenje i vaznesenje predstavljaju vrhunac Božjeg delovanja u istoriji spasenja.
Hristova smrt na krstu tumači se kao čin pomirenja između Boga i čoveka i kao objava Božje ljubavi i pravednosti. Istorijski posmatrano, anglikanska tradicija pokazuje određenu širinu u razumevanju otkupljenja i ne vezuje se isključivo za jedan model tumačenja. U različitim anglikanskim teološkim pravcima prisutni su elementi supstitucije, pobede nad grehom i smrću i obnove zajednice između Boga i čoveka.
Vaskrsenje potvrđuje Hristovu pobedu nad smrću i objavljuje novo stvaranje, dok vaznesenje naglašava trajno Hristovo posredništvo i njegovo gospodstvo nad Crkvom.
Sveto pismo, predanje i razum u anglikanskoj hristologiji
Posebnost anglikanske teologije ne nalazi se u drugačijem sadržaju hristologije već u načinu njenog teološkog oblikovanja.
Anglikanska tradicija često govori o odnosu Svetog pisma, predanja i razuma. Međutim, u klasičnom anglikanskom učenju prvenstvo pripada Svetom pismu kao normativnom svedočanstvu božanskog otkrivenja. Predanje predstavlja istorijsko pamćenje Crkve i okvir tumačenja, dok razum omogućava sistematsko promišljanje i primenu objavljene istine.
Ovakvo metodološko usmerenje naročito je povezano sa delom Richard Hooker i ostalo je trajno prisutno u anglikanskoj intelektualnoj tradiciji.
Temeljne formulacije ovakvog pristupa nalaze se u Book of Common Prayer i u Thirty-nine Articles.
Zaključak
Anglikanska hristologija predstavlja izraz klasične hrišćanske vere koja ostaje verna biblijskom i patrističkom nasleđu. U njenom središtu nalazi se ispovedanje Isusa Hrista kao jedne ličnosti u dve prirode — istinitog Boga i istinitog čoveka.
Kroz ovaploćenje, krst, vaskrsenje i vaznesenje Hristos ostvaruje delo pomirenja i otvara mogućnost obnove ljudske prirode. Anglikanska tradicija nastoji da ovu veru sačuva kroz prvenstvo Svetog pisma, kontinuitet sa crkvenim predanjem i odgovornu upotrebu razuma.
Upravo u toj povezanosti istorijske vernosti i teološke refleksije nalazi se trajna osobenost anglikanske hristologije.
Literatura
- Book of Common Prayer.
- Thirty-nine Articles.
- Richard Hooker, Of the Laws of Ecclesiastical Polity.
- Alister McGrath, Historical Theology.
- J. N. D. Kelly, Early Christian Doctrines.