Uvod
Jedno od ključnih pitanja u istoriji zapadnog hrišćanstva jeste da li je engleska reformacija u XVI veku stvorila novu crkvu ili je predstavljala reformu već postojeće istorijske crkve u Engleskoj. Ovo pitanje nije samo istorijsko, već i eklisiološko, jer se tiče prirode crkvenog kontinuiteta, apostolskog prejemstva i odnosa između institucionalne strukture i teološkog razvoja.
Istorijski i teološki izvori pokazuju da je hrišćanstvo u Britaniji postojalo mnogo vekova pre reformacije. Zbog toga mnogi istoričari i teolozi smatraju da je reformacija u Engleskoj bila proces unutrašnje transformacije i reforme postojeće crkve, a ne stvaranje potpuno nove religijske zajednice.
Rani hrišćanski koreni u Britaniji
Predanje rane Crkve često pominje da je Aristovul, jedan od sedamdesetorice učenika Hristovih, bio prvi episkop Britanije. On se pominje u Poslanici Rimljanima (Rim 16,10), a kasnija crkvena predanja ga dovode u vezu sa misijom apostola Pavla na zapadnim granicama Rimskog carstva.
Vizantijski istoričar Dorotej Tirski (III–IV vek) navodi da je Aristovul propovedao Jevanđelje u Britaniji i tamo postao episkop. Iako je teško sa sigurnošću potvrditi sve detalje ovog predanja, ono svedoči o veoma ranom uverenju da britanska crkva ima apostolske korene.
Istorijski pouzdaniji podaci pojavljuju se početkom IV veka. Na Saboru u Arlu 314. godine učestvovali su episkopi iz Britanije:
- Eborije iz Jorka (Eborius of York)
- Restitut iz Londona (Restitutus of London)
- Adelfije iz Kerleona (Adelphius of Caerleon)
Ovo svedoči da je već u ranoj fazi postojala organizovana episkopska struktura u Britaniji.
Crkveni istoričar Beda Časni (Beda Venerabilis) u delu Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum takođe svedoči o ranom prisustvu hrišćanstva u Britaniji i opisuje njegov razvoj u anglosaksonskom periodu.
Misija Avgustina Kenterberijskog
Novi značajan period u istoriji engleske crkve počinje 597. godine, kada papa Grigorije Veliki šalje monaha Avgustina u Britaniju radi misije među anglosaksonskim narodima.
Avgustin postaje prvi nadbiskup Kenterberija, čime se uspostavlja stabilna crkvena struktura koja će postati centar hrišćanskog života u Engleskoj.
Iako je ova misija imala snažan uticaj, važno je naglasiti da Avgustin nije osnovao novu crkvu, već je obnovio i reorganizovao već postojeću hrišćansku tradiciju na britanskim ostrvima.
Engleska reformacija
Reformacija u Engleskoj u XVI veku razvijala se u specifičnom političkom i teološkom kontekstu. Godine 1534. donet je Akt o supremaciji (Act of Supremacy), kojim je kralj Henri VIII proglašen vrhovnim poglavarom Crkve u Engleskoj.
Ovim aktom prekinuta je institucionalna veza sa Rimom, ali nije došlo do ukidanja postojeće crkvene strukture. Episkopi, katedrale, parohije i sveštenstvo nastavili su da funkcionišu u okviru iste institucije.
U teološkom smislu, engleska reformacija dobija svoj oblik kroz:
- Knjigu zajedničkih molitava (Book of Common Prayer)
- Trideset devet članova vere (Thirty-Nine Articles)
Ovi dokumenti oblikovali su specifičan identitet anglikanske tradicije, koja se često opisuje kao via media – „srednji put“ između rimokatoličke i protestantske teologije.
Pitanje apostolskog prejemstva
Jedan od najvažnijih argumenata za kontinuitet engleske crkve jeste očuvanje apostolskog prejemstva.
Episkopi u Engleskoj nastavili su da vrše hirotonije, što znači da nije došlo do prekida episkopske linije. Upravo zato anglikanska tradicija tvrdi da predstavlja reformisanu katoličku crkvu, a ne potpuno novu konfesiju.
Teolog Ričard Huker (Richard Hooker) u delu Of the Laws of Ecclesiastical Polity naglašava da Crkva Engleske nije nova tvorevina, već nastavak istorijske Crkve koja je postojala u Britaniji vekovima.
Zaključak
Istorijski i teološki izvori ukazuju na to da engleska reformacija nije označila nestanak stare crkve i nastanak nove, već duboku reformu postojeće crkvene institucije.
Hrišćanstvo u Britaniji ima korene koji se mogu pratiti do ranih vekova Crkve, a institucionalni kontinuitet održan je kroz episkopsku strukturu, liturgijsku tradiciju i kanonsko ustrojstvo.
U tom smislu, anglikanska crkva može se razumeti kao istorijski nastavak drevne britanske crkve, koja je u XVI veku prošla kroz proces reforme, ali nije izgubila svoj apostolski i istorijski identitet.
Literatura
Bede. Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum. VIII vek.
Chadwick, Henry. The Early Church. Penguin Books, 1993.
MacCulloch, Diarmaid. The Reformation: A History. Penguin, 2004.
Hooker, Richard. Of the Laws of Ecclesiastical Polity. 1593–1600.
Avis, Paul. The Identity of Anglicanism. T&T Clark, 2013.