Živimo u vremenu kada se gotovo sve posmatra kroz prizmu podela. U politici se od ljudi često očekuje da se opredele između Istoka i Zapada. U crkvenom životu situacija je slična: vernici su neretko pozvani da biraju između velikih crkvenih blokova, globalnih struktura i međunarodnih sukoba koji sa njihovim svakodnevnim životom imaju malo dodirnih tačaka.

Međutim, postoji i drugačiji put. To su takozvane nezavisne ili slobodne crkve (Free Churches) – zajednice koje nisu opterećene velikim institucionalnim aparatima, političkim interesima i dugotrajnim borbama za vlast i uticaj. Njihova snaga ne leži u brojnosti, bogatstvu ili međunarodnom priznanju, već u lokalnoj zajednici, živoj veri i neposrednom odnosu sa ljudima kojima služe.

To, naravno, ne znači da su nezavisne crkve savršene. I one mogu prolaziti kroz krize, neslaganja i unutrašnje izazove. Ali njihova prednost je u tome što su obično bliže vernicima i sposobnije da brzo odgovore na potrebe svoje sredine, bez dugih birokratskih procesa i složenih crkvenih hijerarhija.

Ovaj fenomen nije nepoznat ni anglikanskoj tradiciji. Pored Anglikanske zajednice i različitih međunarodnih anglikanskih organizacija, postoje i brojne nezavisne anglikanske crkve, kao i kontinuing anglikanske zajednice. One nastoje da sačuvaju anglikansko bogoslovlje, liturgiju i duhovnost, ali bez zavisnosti od velikih globalnih struktura koje su poslednjih decenija često opterećene unutrašnjim krizama i podelama.

U tom smislu, slobodni anglikanizam može se posmatrati kao zdrava alternativa. Ne kao beg od odgovornosti ili od tradicije, već kao pokušaj da se težište ponovo stavi na ono što je najvažnije: veru, bogosluženje, duhovni rast i misiju Crkve.

Za Balkan je ova ideja posebno zanimljiva. Naš region je vekovima bio prostor susreta različitih kultura, naroda i verskih tradicija. Istovremeno, često smo bili primorani da biramo strane, kao da srednji put ne postoji. Ipak, upravo bi nezavisne i slobodne crkve mogle predstavljati jednu vrstu „zlatne sredine“ – prostor u kojem nije neophodno svrstati se u tuđe sukobe da bi se živela sopstvena vera.

Možda budućnost hrišćanstva na Balkanu ne leži u neprestanom izboru između velikih centara moći, niti u uvozu tuđih crkvenih i političkih podela. Možda leži u izgradnji lokalnih zajednica koje su duhovno žive, misionarski usmerene i slobodne da odgovore na potrebe svog naroda. U tom smislu, nezavisne i slobodne crkve ne predstavljaju samo alternativu postojećim modelima, već podsećaju da je moguće biti veran hrišćanskoj tradiciji bez stalnog svrstavanja u tuđe sukobe.

Za Balkan, koji je vekovima živeo između Istoka i Zapada, to možda nije samo crkvena ideja, već i potrebna vizija budućnosti. Nezavisne i slobodne crkve možda ne nude savršena rešenja, ali podsećaju na jednu važnu istinu: snaga Crkve ne nalazi se pre svega u institucijama, već u ljudima, veri i zajedništvu koje se gradi oko Jevanđelja.