Free Protestant Episcopal Church of England (FPEC) predstavlja nezavisnu episkopalnu zajednicu reformisanog anglikanskog karaktera, nastalu krajem XIX veka u okviru šireg pokreta za očuvanje istorijskog episkopata uz izraženiji protestantski i reformisani teološki identitet. Njeni istorijski koreni povezani su sa reformisanim episkopalnim pokretom u Velikoj Britaniji, Ancient British Church, kao i sa pojedinim nezavisnim anglikanskim i starokatoličkim jurisdikcijama koje su delovale van zvaničnih struktura Church of England.
Početke ove tradicije moguće je pratiti još od ne-jurora (Non-Jurors), anglikanskih episkopalaca koji su nakon Slavne revolucije 1688. godine odbili da polože zakletvu novoj britanskoj kruni i time se odvojili od zvanične Engleske crkve. Ove zajednice održavale su ideju nezavisnog britanskog episkopalizma i često su sebe nazivale ostatkom Ancient British Church. Tokom XIX veka njihove sukcesijske i idejne linije povezale su se sa različitim reformisanim, starokatoličkim i nezavisnim episkopalnim pokretima.
Značajnu ulogu u ovom procesu imao je Čarls Ajzak Stivens (Charles Isaac Stevens), poznat i pod religijskim imenom Mar Theophilus I, koji je bio povezan sa Ancient British Church i Order of Corporate Reunion. Istovremeno, reformisani episkopalni pokret u Velikoj Britaniji razvijao se pod uticajem Reformed Episcopal Church, nastale kao reakcija na rastući anglo-katolički uticaj unutar anglikanstva. Jedan od najvažnijih predstavnika ovog pokreta bio je episkop Alfred Spenser Ričardson (Alfred Spencer Richardson), primas Reformed Episcopal Church of the United Kingdom.
Ričardson je imao presudnu ulogu u nastanku budućeg FPEC-a. On je 11. aprila 1888. godine rukopoložio Džejmsa Martina (James Martin), osnivača Nazarene Episcopal Ecclesia, čime je uspostavljena čvrsta veza između reformisanog episkopalnog pokreta i buduće Free Protestant Episcopal Church. Martin je prethodno bio povezan sa Nazarene Fellowship i različitim protestantskim reformnim grupama, ali je nakon stupanja u istorijsku episkopalnu sukcesiju svoju zajednicu usmerio ka reformisanom anglikanskom modelu crkvenog života.
Istovremeno je Leon Čekemian (Leon Chechemian), jermenski crkveni velikodostojnik i bivši pripadnik Jermenske katoličke crkve, nakon prelaska u protestantizam razvio snažne veze sa anglikanskim i prezbiterijanskim krugovima u Britaniji i Irskoj. Podršku njegovom radu pružao je Vilijam Koningam Planket (William Conyngham Plunket), nadbiskup Dablina i primas Church of Ireland, koji je u Čekemianovom radu video mogućnost razvoja reformisanih episkopalnih zajednica među istočnim hrišćanima i protestantskim grupama van direktne kontrole Rima.
Čekemian je 1890. godine organizovao Free Protestant Church of England kao zajednicu otvorenu za različite protestantske tradicije — anglikance, metodiste, baptiste, prezbiterijance i druge reformisane hrišćane. Iste godine, radi potvrđivanja svog episkopalnog statusa, primio je dodatnu konsekaciju od Čarlsa Ajzaka Stivensa i Alfreda Spensera Ričardsona, čime su povezane sukcesijske linije Ancient British Church i Reformed Episcopal Church.
Dana 2. novembra 1897. godine u crkvi St. Stephen’s u Ist Hemu, London, organizovana je Free Protestant Episcopal Church of England objedinjavanjem tri jurisdikcije:
- Free Protestant Church of England (+ Leon Čekemian),
- Ancient British Church (+ Čarls Ajzak Stivens),
- Nazarene Episcopal Church (+ Džejms Martin).
Za prvog primasa izabran je Leon Čekemian. Tom prilikom usvojen je i Ustav i kanoni Reformed Episcopal Church iz 1878. godine, zajedno sa reformisanom verzijom Book of Common Prayer, što je trajno odredilo liturgijski i kanonski karakter FPEC-a.
Prvi period razvoja FPEC-a obeležila je težnja da se očuva istorijski episkopat uz otvorenost prema različitim protestantskim tradicijama. FPEC nije nastojao da postane paralelna nacionalna crkva, već svojevrsna episkopalna zajednica reformisanog karaktera, namenjena protestantskim hrišćanima koji su želeli liturgijski i sukcesijski kontinuitet bez izraženog anglo-katoličkog identiteta.
Nakon Čekemijanovog povlačenja 1900. godine, za primasa je izabran Čarls Ajzak Stivens, a nakon njegove smrti 1917. godine Džejms Martin postaje treći primas FPEC-a. Tokom Martinovog mandata FPEC je stekao značajno pravno priznanje u Velikoj Britaniji. Godine 1917, u okviru primene Military Service Act iz 1916, arhijđakon Ernest Albert Askvit (Ernest Albert Asquith), službenik FPEC-a, bio je oslobođen vojne službe nakon što je britanski sud priznao da je reč o zakonito rukopoloženom svešteniku legitimno organizovane episkopalne crkve. Sudska odluka zasnivala se na proučavanju sukcesije FPEC-a i obreda rukopoloženja zasnovanih na Book of Common Prayer iz 1662. godine. Ovaj događaj predstavljao je važno pravno priznanje same zajednice.
Tokom XX veka FPEC je nastavio razvoj kroz rad primasa Endrua Čarlsa Alberta Meklaglena, Herberta Džejmsa Monzani Herda i Vilijama Hola. Iako je broj parohija često bio ograničen, zajednica je održala kontinuitet episkopalne sukcesije i liturgijske tradicije. Posebno značajan bio je period primasa Čarlsa Denisa Boltvuda (1959–1978), kada FPEC dobija izrazito međunarodni karakter. Boltvud je organizovao jurisdikcije u Sjedinjenim Američkim Državama, Kanadi, Africi i Evropi, a sukcesijske linije FPEC-a prenete su u brojne nezavisne anglikanske, starokatoličke i episkopalne zajednice.
U Severnoj Americi posebno su značajni bili Albert Džon Fjudž, Čarls Kenedi Stjuart Mofat i Edvin Dvejn Folik, koji su tokom druge polovine XX veka očuvali kontinuitet međunarodne strukture FPEC-a. Tokom tog perioda zajednica je često delovala kroz male jurisdikcije, misijske centre i obrazovne institucije poput Nazarene College i St. Andrew’s Correspondence College.
Početkom XXI veka dolazi do nove reorganizacije zajednice. Od 2012. godine FPEC je delovao pod nazivima Free Protestant Episcopal Church – Worldwide Communion, Anglican Free Communion i Episcopal Free Communion, da bi 2025. godine ponovo bio afirmisan istorijski naziv Free Protestant Episcopal Church – Worldwide Communion.
Ključnu ulogu u savremenoj obnovi imao je arhiepiskop Ričard Artur Palmer (Richard Arthur Palmer), koji je služio kao primas od 2015. do 2025. godine. Pod njegovim vođstvom obnovljeno je institucionalno prisustvo FPEC-a u Ujedinjenom Kraljevstvu, razvijene su nove međunarodne jurisdikcije i učvršćeni odnosi među autonomnim episkopalnim zajednicama Worldwide Communion.
Sa Palmerom je bila povezana i obnova rada FPEC-a u Srbiji. Misijski rad FPEC-a u Srbiji iniciran je 11. maja 2012. godine kroz kontakte sa arhiepiskopom Palmerom i međunarodnim strukturama Worldwide Communion. Ipak, Srbija je tek 2019. godine dobila svog prvog episkopa u okviru ove jurisdikcije, čime je uspostavljena stabilnija kanonska i pastoralna struktura za razvoj zajednice na prostoru Srbije i regiona.
Nakon Palmerovog povlačenja 10. marta 2025. godine, za dvanaestog primasa izabran je Rikardo Lorite de Lima (Ricardo Lorite de Lima) iz Brazila. Pre izbora služio je kao kancelar FPEC-a i predsednik Konzistorijuma episkopa. Njegov izbor predstavlja nastavak međunarodne orijentacije FPEC-a kao zajedništva autonomnih episkopalnih jurisdikcija povezanih istorijskom sukcesijom, reformisanim anglikanskim identitetom i liturgijskom tradicijom Book of Common Prayer.
Primasi Free Protestant Episcopal Church of England kroz istoriju bili su:
I — Leon Čekemian (1897–1900)
II — Čarls Ajzak Stivens (1900–1917)
III — Džejms Martin (1917–1919)
IV — Endru Čarls Albert Meklaglen (1919–1928)
V — Herbert Džejms Monzani Herd (1928–1939)
VI — Vilijam Hol (1939–1959)
VII — Čarls Denis Boltvud (1959–1978)
VIII — Albert Džon Fjudž (1978–1982)
IX — Čarls Kenedi Stjuart Mofat (1982–1989)
X — Edvin Dvejn Folik (1989–2015)
XI — Ričard Artur Palmer (2015–2025)
XII — Rikardo Lorite de Lima (2025– ).
Savremeni FPEC – Worldwide Communion sebe razume kao istorijsku episkopalnu zajednicu reformisanog karaktera koja nastoji da očuva kontinuitet istorijskog episkopata, klasične liturgijske forme i ekumensku otvorenost prema različitim protestantskim i nezavisnim hrišćanskim tradicijama.