Free Protestant Episcopal Church Worldwide Communion je nezavisna episkopalna hrišćanska zajednica koja svoje istorijsko poreklo vezuje za 2. novembar 1897. godine. Nastala je u kontekstu razvoja nezavisnih episkopalnih crkava krajem 19. veka, u periodu obeleženom težnjama ka većoj crkvenoj autonomiji i drugačijem odnosu prema postojećim institucionalnim okvirima.
Po svom crkvenom uređenju pripada episkopalnoj tradiciji, odnosno obliku crkvene organizacije zasnovanom na službi episkopa i očuvanju istorijskog kontinuiteta crkvenog poretka. Istovremeno, ne pripada zvaničnoj anglikanskoj zajednici okupljenoj oko kenterberijskog nadbiskupa, iako u pojedinim istorijskim, liturgijskim i organizacionim aspektima pokazuje određenu srodnost sa anglikanskim nasleđem.
Naziv Free Protestant Episcopal odražava osnovne elemente njenog identiteta: izraz Free označava institucionalnu samostalnost, Protestant upućuje na pripadnost protestantskom nasleđu, dok Episcopal označava episkopalni model crkvenog upravljanja.
Tokom svog razvoja zajednica se organizovala kroz različite jurisdikcije i međunarodne veze. Izraz Worldwide Communion koristi se za označavanje međunarodno povezane zajednice crkava koje dele zajednički identitet zasnovan na episkopalnom nasleđu i kontinuitetu sopstvene crkvene tradicije, uz očuvanje određenog stepena unutrašnje autonomije.
Posmatrano iz istorijske, organizacione i konfesionalne perspektive, Free Protestant Episcopal Church Worldwide Communion predstavlja jedan od oblika nezavisnog episkopalnog hrišćanstva, koji nastoji da objedini istorijsko crkveno uređenje, protestantsko nasleđe i institucionalnu samostalnost u savremenom crkvenom kontekstu.
Relevantnost za Balkan i Srbiju
Pitanje relevantnosti ovakve zajednice za Balkan, a posebno za Srbiju, ne zavisi pre svega od njene brojnosti ili međunarodnog prisustva, već od sposobnosti da odgovori na konkretne duhovne, kulturne i društvene potrebe lokalnog okruženja.
Srbija pripada prostoru u kom pravoslavna tradicija ima izrazito istorijsko i kulturno utemeljenje i predstavlja važan element društvenog identiteta. U takvom kontekstu nezavisne episkopalne zajednice, uključujući i Free Protestant Episcopal Church Worldwide Communion, do sada nisu imale značajnije istorijsko prisustvo niti širu institucionalnu ukorenjenost.
Ipak, ograničeno istorijsko prisustvo ne znači nužno i odsustvo moguće relevantnosti. Potencijalni prostor delovanja ovakve zajednice mogao bi postojati u oblastima ekumenskog dijaloga, razvoja manjih liturgijskih zajednica, podsticanja aktivnijeg učešća vernika i stvaranja prostora za one koji traže spoj istorijskog hrišćanskog nasleđa i savremenih oblika crkvenog života.
S druge strane, njena relevantnost ostala bi ograničena ukoliko bi nastupala bez razumevanja lokalnog verskog i kulturnog konteksta ili ukoliko bi bila doživljavana kao spolja prenet model bez stvarnog ukorenjenja u život zajednice.
Posmatrano dugoročno, ovakva zajednica bi mogla postati relevantnija u meri u kojoj uspe da razvije autentično lokalno prisustvo — ne kroz suprotstavljanje postojećim tradicijama, već kroz prepoznatljiv duhovni, liturgijski, obrazovni i društveni doprinos.
U tom smislu, njena relevantnost ne bi zavisila od brojnosti, već od sposobnosti da ponudi održiv i prepoznatljiv oblik hrišćanskog života koji je istovremeno ukorenjen u lokalnu kulturu i otvoren za širinu hrišćanske tradicije.
Između tradicije i novih oblika zajedništva
Na Balkanu religijski identitet retko je samo pitanje ličnog uverenja — on je često povezan sa porodičnim nasleđem, kulturom, jezikom i osećajem pripadnosti. Zbog toga nove ili manje poznate hrišćanske zajednice ponekad nailaze na pitanje: „Zašto je potrebno nešto novo ako već postoji ono što je vekovima prisutno?“
To je razumno pitanje.
Ali postojanje različitih hrišćanskih zajednica ne mora nužno značiti konkurenciju. Kao što u jednom gradu može postojati više biblioteka, a da nijedna ne umanjuje vrednost druge, tako i različiti oblici hrišćanskog života mogu postojati bez namere da zamene postojeće tradicije.
Ponekad čovek ne traži novu veru — već prostor da već postojeću veru živi na drugačiji način.
U tom smislu, zajednice poput Free Protestant Episcopal Church Worldwide Communion mogle bi postati relevantne ukoliko uspeju da ponude prostor koji nije zasnovan na suprotstavljanju, već na susretu; ne na odbacivanju nasleđa, već na njegovom drugačijem čitanju.
U balkanskom kontekstu to bi moglo značiti nešto veoma jednostavno: manje pitanja „Ko si?“, a više pitanja „Kako živiš ono u šta veruješ?“
I možda je tu jedna mala pouka koja važi za sve crkve — velike i male:
ljudi retko dolaze zato što je neka zajednica drugačija; mnogo češće ostaju zato što su u njoj prepoznati, saslušani i prihvaćeni.
Tako posmatrano, relevantnost nije pitanje veličine.
Ponekad počinje od zajednice u kojoj čovek ne mora najpre da dokazuje da pripada — da bi mogao da ostane.
A ponekad — sasvim jednostavno — od stola za kojim postoji mesto za još jednu stolicu.