Uvod
Apostolsko prejemstvo predstavlja jedno od ključnih načela tradicionalnog hrišćanstva. Pod njim se podrazumeva neprekinuti niz episkopskih rukopoloženja koji povezuje savremene episkope sa apostolima, a preko njih i sa samim Isusom Hristom. Tokom vekova, ovo načelo smatrano je garantom očuvanja autentične vere, crkvenog autoriteta i sakramentalnog života. Zbog toga su rasprave o apostolskom prejemstvu zauzimale važno mesto u istoriji hrišćanstva i često predstavljale predmet teoloških i međucrkvenih polemika.
Infografika koja je predmet analize upoređuje Rimokatoličku i Anglikansku crkvu kroz genealogiju njihovih episkopa. U njoj se ističe da čak 98% današnjih rimokatoličkih biskupa vodi svoje apostolsko prejemstvo do kardinala Skipiona Rebibe (1504–1577), iako nije poznato ko je njega rukopoložio, dok većina anglikanskih biskupa svoje prejemstvo može pratiti do Metjua Parkera (1504–1575), čija je sukcesija dobro dokumentovana i može se pratiti unazad do predreformacijskog perioda. Međutim, budući da infografika predstavlja određeni pogled na pitanje apostolskog prejemstva, njene tvrdnje potrebno je sagledati kritički i u svetlu istorijskih i teoloških činjenica. Stoga se postavlja pitanje da li istorijska dokumentovanost sukcesije predstavlja dovoljan kriterijum za procenu autentičnosti apostolskog prejemstva.
Značaj apostolskog prejemstva u hrišćanskoj tradiciji
U većini istorijskih hrišćanskih crkava apostolsko prejemstvo predstavlja više od pukog istorijskog kontinuiteta. Ono se smatra vidljivim znakom jedinstva Crkve kroz vreme i garantom vernosti apostolskom učenju. Rimokatolička, Pravoslavna i mnoge anglikanske zajednice smatraju da episkopsko prejemstvo obezbeđuje kontinuitet crkvene službe i sakramentalnog života. Nasuprot tome, pojedine protestantske zajednice naglašavaju prvenstveno kontinuitet apostolske vere, a ne nužno neprekinuti lanac episkopskih rukopoloženja.¹ Zbog toga rasprava o apostolskom prejemstvu prevazilazi pitanje istorijske genealogije i zadire u samo razumevanje prirode Crkve.
Dominacija Rebibine linije u Rimokatoličkoj crkvi
Jedna od najzanimljivijih pojava u istoriji rimokatoličkog episkopata jeste dominacija takozvane Rebibine linije. Tokom vekova, naslednici kardinala Skipiona Rebibe rukopoložili su veliki broj novih episkopa, usled čega je njihova genealogija postala dominantna u savremenoj Rimokatoličkoj crkvi. Zbog toga se danas ogromna većina katoličkih episkopa može povezati sa ovom sukcesionom linijom.
Istorijski problem, međutim, predstavlja činjenica da nije sačuvana pouzdana dokumentacija o tome ko je rukopoložio samog Rebibu. Odsustvo izvora otvorilo je prostor za različite interpretacije i spekulacije, ali sa stanovišta istorijske metodologije ono ne predstavlja dokaz ni za potvrdu ni za osporavanje valjanosti sukcesije. Poznato je da su brojni dokumenti iz XVI veka izgubljeni usled ratova, političkih promena i nedovoljne arhivske zaštite.
Katolička teologija ne zasniva procenu valjanosti apostolskog prejemstva isključivo na sačuvanoj dokumentaciji, već i na kontinuitetu crkvene tradicije i sakramentalne prakse.² Nedostatak istorijskih podataka otežava proveru sukcesije sa stanovišta istorijske nauke, dok različite hrišćanske tradicije različito procenjuju značaj takvog nedostatka za pitanje legitimnosti apostolskog prejemstva.
Metju Parker i argument istorijske proverljivosti
Nasuprot tome, sukcesija Metjua Parkera predstavlja primer dobro dokumentovanog istorijskog kontinuiteta. Parker je 1559. godine postao kenterberijski nadbiskup, a podaci o njegovom posvećenju sačuvani su u zvaničnim crkvenim izvorima. Poznati su episkopi koji su učestvovali u njegovom rukopoloženju, kao i okolnosti u kojima je ono izvršeno.
Ova činjenica često se navodi kao jedan od glavnih argumenata u prilog tvrdnji da je Anglikanska crkva sačuvala istorijski kontinuitet sa predreformacijskom Crkvom u Engleskoj. Budući da se Parkerova sukcesija može pratiti kroz srednji vek, ona spada među bolje dokumentovane primere episkopskog kontinuiteta iz perioda reformacije.
Međutim, istorijska proverljivost ne rešava automatski pitanje teološke legitimnosti. Rimokatolička crkva je u dokumentu Apostolicae Curae iz 1896. godine zaključila da su anglikanska rukopoloženja nevažeća zbog promena u obredu i razumevanju svešteničke službe tokom reformacije.³ Anglikanska zajednica je, sa svoje strane, odbacila takvu procenu i u dokumentu Saepius Officio branila kontinuitet sopstvenog apostolskog prejemstva.⁴ Ova polemika pokazuje da spor nije ograničen na istorijske činjenice, već obuhvata i različita teološka tumačenja tih činjenica.
Istovremeno, pojedini katolički teolozi smatraju da istorijska dokumentovanost sukcesije nije jedini kriterijum za procenu njene valjanosti, već da je potrebno uzeti u obzir i pitanje očuvanja crkvenog učenja, liturgijske tradicije i razumevanja svešteničke službe. S druge strane, anglikanski teolozi često ističu da dobro dokumentovana sukcesija predstavlja važan pokazatelj kontinuiteta sa istorijskom Crkvom. Ove razlike ukazuju na činjenicu da pitanje apostolskog prejemstva podrazumeva i različite teološke pristupe njegovom tumačenju.
Istorijska dokumentovanost i teološka autentičnost
Infografika naglašava značaj istorijske dokumentovanosti sukcesije i sugeriše da ona ima veću vrednost od brojnosti određene genealogije. Posmatrano iz ugla istorijske nauke, takav pristup ima određenu metodološku osnovu, budući da dokumentovani izvori omogućavaju precizniju rekonstrukciju istorijskih događaja i procesa.
Ipak, problem nastaje onda kada se istorijska dokumentovanost poistoveti sa teološkom autentičnošću. Apostolsko prejemstvo nije samo pitanje genealogije episkopa, već i pitanje očuvanja vere, liturgijske tradicije i crkvenog jedinstva. U tradicionalnom hrišćanskom shvatanju nije dovoljno pokazati ko je koga rukopoložio; potrebno je razmotriti i da li je očuvan kontinuitet crkvenog učenja i sakramentalnog života.
Zbog toga ni katolička ni anglikanska pozicija ne mogu biti procenjene isključivo na osnovu dijagrama sukcesije. Istorijski podaci predstavljaju važan argument, ali nisu jedini kriterijum na osnovu kojeg se može procenjivati autentičnost apostolskog prejemstva. Kao što ističe teolog Frensis Salivan, sukcesija se u mnogim hrišćanskim tradicijama posmatra ne samo kao prenos službe, već i kao prenos apostolske vere kroz život Crkve.⁵
Zaključak
Analizirana infografika poredi apostolsko prejemstvo u Rimokatoličkoj i Anglikanskoj crkvi kroz pitanje istorijske dokumentovanosti episkopskih genealogija. Pri tome se ističe razlika između Rebibine linije, koja dominira među savremenim rimokatoličkim episkopima, i Parkerove linije, koja predstavlja jedan od bolje dokumentovanih primera episkopskog kontinuiteta iz perioda reformacije.
Istorijska istraživanja mogu doprineti razumevanju kontinuiteta episkopskih linija i stepena njihove dokumentovanosti, ali različite hrišćanske tradicije različito tumače značaj tih činjenica za procenu legitimnosti apostolskog prejemstva. Dok jedni naglašavaju važnost neprekinutog istorijskog lanca rukopoloženja, drugi posebnu pažnju posvećuju kontinuitetu vere, liturgijske tradicije i crkvenog autoriteta.
Zbog toga se pitanje apostolskog prejemstva ne može svesti isključivo ni na istorijske izvore ni na teološke argumente. Ono obuhvata istorijske, teološke i ekleziološke dimenzije koje se u različitim hrišćanskim tradicijama tumače na različite načine. U tom smislu, infografika predstavlja jedan od mogućih pristupa ovoj temi, ali ne može sama po sebi pružiti konačan odgovor na složena pitanja koja apostolsko prejemstvo otvara.
Literatura
- Congar, Yves. Tradition and Traditions. London: Burns & Oates, 1966.
- Sullivan, Francis A. From Apostles to Bishops: The Development of the Episcopacy in the Early Church. New York: Newman Press, 2001.
- Leo XIII. Apostolicae Curae. Vatican, 1896.
- The Archbishops of Canterbury and York. Saepius Officio. London, 1897.
- Granfield, Patrick. The Limits of the Papacy. New York: Crossroad, 1987.