Pravoslavno hrišćansko shvatanje razvoda može predstavljati koristan teološki okvir za razmatranje anglikanskog odnosa prema braku, razvodu i ponovnom sklapanju braka. Iako između anglikanizma i istočnog pravoslavlja postoje značajne razlike, naročito u oblasti eklisiologije i sakramentalne teologije, obe tradicije polaze od uverenja da je hrišćanski brak po svojoj prirodi pozvan da bude doživotna zajednica. Pravoslavni pristup je u ovom pogledu posebno značajan jer razlikuje teološki ideal neraskidivosti braka od pastoralne stvarnosti u kojoj može doći do njegovog sloma. Upravo ova razlika može doprineti boljem razumevanju napetosti koje postoje unutar anglikanskih rasprava o razvodu i ponovnom braku.

U pravoslavnoj teologiji brak se razume kao doživotna i sveta tajna zajedništva muškarca i žene. Njegovo jedinstvo i trajnost nisu samo pravne ili društvene kategorije, već imaju duboko teološko značenje. Razvod se zbog toga ne posmatra kao neutralan prestanak jednog ugovornog odnosa, već kao tragični raspad zajednice koja je bila pozvana na trajnost. Sličan naglasak može se pronaći i u anglikanskoj tradiciji. Anglikanski formulari i liturgijsko nasleđe istorijski su brak predstavljali kao doživotni savez, a ne samo kao građanskopravni ugovor. Book of Common Prayer (Knjiga zajedničkih molitava), na primer, govori o braku kao o trajnom zajedništvu i uzajamnoj vernosti muža i žene. Ukoliko se braku pripisuje takvo teološko značenje, razvod se ne može smatrati moralno beznačajnim događajem bez istovremenog slabljenja samog hrišćanskog poimanja braka.

Posebno koristan doprinos pravoslavne tradicije ovoj temi predstavlja razlikovanje između akrivije (akribeia) i ikonomije (oikonomia). Akrivija označava strogo pridržavanje crkvenog kanonskog i teološkog ideala, dok ikonomija predstavlja pastoralno rasuđivanje i prilagođavanje primene tog ideala konkretnim okolnostima radi spasenja i duhovne koristi čoveka. Ikonomija, prema tome, ne predstavlja odbacivanje crkvenog učenja, već način njegovog pastoralnog ostvarivanja u uslovima ljudske slabosti i greha.

Anglikanizam ove kategorije ne koristi na isti institucionalni i kanonski način kao Pravoslavna crkva. Ipak, slična napetost između normativnog ideala i pastoralnog odgovora može se prepoznati u anglikanskoj praksi. Crkva može, s jedne strane, dosledno ispovedati doživotnost bračne zajednice kao hrišćanski ideal, dok, s druge strane, priznaje da određeni brakovi mogu biti ozbiljno ili nepovratno razoreni preljubom, napuštanjem, nasiljem, zlostavljanjem ili drugim teškim oblicima narušavanja bračnog zajedništva.

Iz toga proizlazi važna teološka razlika između tvrdnje da razvod u određenim okolnostima može biti dopušten i tvrdnje da je razvod sam po sebi dobar ili poželjan. Pravoslavna tradicija razvod ne postavlja kao alternativni ideal nasuprot doživotnom braku, već ga razume kao tragičnu posledicu ljudske grešnosti i kao pastoralni ustupak u situacijama u kojima je bračna zajednica faktički razorena. Sličan princip moguće je primeniti i na anglikansko shvatanje. Dopuštanje ponovnog sklapanja braka nakon razvoda ne mora podrazumevati relativizovanje prvog braka niti tvrdnju da je razvod moralno poželjan. Ono može predstavljati priznanje činjenice da je prvobitna bračna zajednica, usled određenih okolnosti, pretrpela takav slom da njeno obnavljanje više nije realno moguće.

Ova perspektiva dobija poseban značaj prilikom tumačenja Hristovog učenja o braku i razvodu. U Jevanđelju po Mateju 19,4–6, Hristos se poziva na stvaranje čoveka kao muškarca i žene i naglašava njihovo bračno jedinstvo: „Što je, dakle, Bog sastavio, čovek da ne rastavlja.“ Ove reči jasno ukazuju na trajnost i jedinstvo braka kao božansku nameru. Strogo tumačenje moglo bi voditi zaključku da razvod ni pod kojim okolnostima ne može biti dopušten. Međutim, pastoralna praksa Crkve mora se suočiti i sa situacijama u kojima je bračno zajedništvo već duboko i nepovratno razoreno. Pitanje, stoga, nije samo da li je brak po svojoj teološkoj prirodi pozvan na trajnost — što obe tradicije u osnovi potvrđuju — već i kako Crkva treba da postupi kada zajednica koja je trebalo da bude trajna više faktički ne postoji.

Upravo ovde pravoslavni princip ikonomije može pružiti značajan doprinos anglikanskom promišljanju. Milosrđe i pastoralna fleksibilnost ne moraju podrazumevati napuštanje teološkog ideala. Naprotiv, pastoralno snishođenje dobija svoj puni smisao upravo onda kada se ideal shvata ozbiljno. Crkva može nastaviti da propoveda vernost i doživotnost braka kao normu hrišćanskog života, a da istovremeno, u određenim okolnostima i nakon odgovornog pastoralnog rasuđivanja, dopusti novi brak osobi čiji je prethodni brak nepovratno propao.

Takav pristup omogućava izbegavanje dve suprotne krajnosti. Prva bi bila relativizovanje razvoda, pri čemu bi se prestanak braka posmatrao gotovo isključivo kao privatna odluka pojedinaca bez dubljih teoloških posledica. Druga krajnost bila bi shvatanje prema kojem razvod predstavlja takav neuspeh da razvedeni hrišćanin ostaje trajno lišen mogućnosti novog bračnog života, bez obzira na okolnosti raspada prethodnog braka, stepen lične odgovornosti, pokajanje ili mogućnost duhovne obnove. Pravoslavno razlikovanje ideala i ikonomije nastoji da očuva ozbiljnost oba elementa: i svetost braka i milosrđe prema čoveku koji živi sa posledicama njegovog sloma.

Ipak, između pravoslavnog i anglikanskog pristupa postoje značajne razlike koje ne treba zanemariti. Anglikanizam je, usled sopstvenog istorijskog razvoja i odnosa crkvenih i državnih institucija, pokazivao drugačiji pristup pravnom regulisanju braka, razvoda i ponovnog sklapanja braka. U savremenoj anglikanskoj praksi pitanje ponovnog braka nakon razvoda u velikoj meri se razmatra kroz pastoralno rasuđivanje i procenu konkretnih okolnosti, umesto isključivo kroz apsolutnu zabranu. Takav pristup odgovara široj anglikanskoj težnji da se u teološkom rasuđivanju uvažavaju Sveto pismo, crkveno predanje, razum i iskustvo pastoralnog života.

Pravoslavna perspektiva ipak može poslužiti kao konstruktivna kritika pojedinih tendencija unutar savremenog anglikanskog pristupa. Ona podseća da se razvod i ponovno sklapanje braka ne mogu svesti isključivo na privatnu odluku pojedinca ili na pitanje građanskog prava. Ako je brak istinski hrišćanska zajednica koja poseduje duboko duhovno i crkveno značenje, onda i njegov raspad mora ostati predmet ozbiljnog teološkog i pastoralnog razmatranja. Istovremeno, pravoslavno insistiranje na milosrđu i ikonomiji pokazuje da ozbiljno shvatanje braka ne mora voditi nemilosrdnom odnosu prema onima čiji su brakovi propali.

Na osnovu ovog poređenja može se zaključiti da anglikanska teologija ne bi trebalo ni da umanjuje ozbiljnost razvoda niti da ga tretira kao neoprostivi neuspeh koji čoveka trajno određuje. Teološki uravnoteženiji pristup jeste očuvanje doživotnog braka kao hrišćanskog ideala, uz istovremeno priznanje stvarnosti ljudske grešnosti, slabosti i tragičnih okolnosti koje određene brakove mogu učiniti nemogućim za dalje održavanje.

Razvod se, prema tome, može razumeti kao tragična posledica ljudske palosti i, u određenim okolnostima, kao pastoralno dopuštenje, a ne kao pozitivna alternativa hrišćanskom idealu braka. Ponovno sklapanje braka, sa druge strane, može se — kada postoje odgovarajući pastoralni i duhovni uslovi — razumeti kao mogućnost pokajanja, isceljenja i obnove hrišćanskog života. U tom smislu, pravoslavno razlikovanje između teološkog ideala i pastoralne ikonomije može anglikanskoj teologiji pružiti vredan okvir za promišljanje napetosti između neraskidivosti bračnog ideala i zahteva hrišćanskog milosrđa.