Uvod

Apostolska sukcesija predstavlja jedan od najvažnijih i istovremeno najspornijih pojmova u hrišćanskoj eklisiologiji. Tokom vekova razvila su se različita tumačenja njenog značenja. Dok neke hrišćanske tradicije naglašavaju neprekinuti niz rukopoloženja kao suštinski element apostolstva Crkve, druge ističu vernost apostolskom učenju kao glavni kriterijum.

Osnovna teza ovog rada jeste da apostolska sukcesija prvenstveno označava kontinuitet apostolske vere, misije i crkvenog svedočanstva kroz istoriju. Istorijski episkopat i rukopoloženje imaju važnu ulogu kao vidljivi znaci tog kontinuiteta, ali ne predstavljaju njegovu suštinu. Suština apostolske sukcesije nije u mehaničkom prenosu vlasti ili posebnog duhovnog statusa, već u očuvanju vernosti Jevanđelju koje su apostoli primili i predali Crkvi.

Apostolska Crkva u Simvolu vere

Nikejsko-carigradski Simvol vere ispoveda da je Crkva „jedna, sveta, saborna i apostolska“. Značajno je primetiti da se apostolstvo u Simvolu ne pripisuje pojedinačnim episkopima, već Crkvi kao celini.

Ova činjenica ima dubok teološki značaj. Ona ukazuje da apostolska sukcesija nije pre svega svojstvo pojedinaca, već svojstvo čitave crkvene zajednice koja ostaje verna apostolskom svedočanstvu. Episkopi i sveštenstvo imaju važnu ulogu u očuvanju tog kontinuiteta, ali apostolstvo pripada Crkvi kao Telu Hristovom.

Stoga se apostolska sukcesija ne može svesti na pitanje ko je koga rukopoložio. Ona se mora razumeti u širem kontekstu kontinuiteta vere, bogosluženja, svedočanstva i misije.

Istorijsko poreklo apostolske sukcesije

U ranoj Crkvi apostolska sukcesija nije nastala kao razvijena teorija o prenosu mistične moći, već kao odgovor na pitanje verodostojnosti hrišćanskog učenja.

Tokom drugog veka pojavile su se brojne gnostičke grupe koje su tvrdile da poseduju tajno apostolsko znanje. Kao odgovor na takve tvrdnje, hrišćanski teolozi poput Irineja Lionskog ukazivali su na javni kontinuitet crkvenih zajednica i njihovih episkopa.

U svom delu Protiv jeresi (Adversus Haereses III, 3, 1), Irinej piše:

„Predanje apostola, koje se objavljuje po celom svetu, može se videti u svakoj Crkvi.“

Za Irineja, kontinuitet episkopa nije bio sam sebi cilj. On je služio kao dokaz da Crkva čuva istu veru koju su propovedali apostoli. Zato je prvobitna funkcija apostolske sukcesije bila očuvanje apostolskog predanja i crkvenog jedinstva, a ne razvoj kasnijih teorija o ontološkom prenosu vlasti.

Sukcesija je, dakle, bila istorijski dokaz kontinuiteta predanja, a ne dokaz posedovanja neke posebne mistične moći.

Biblijski temelji apostolske sukcesije

Novi zavet naglašava da je najvažniji zadatak crkvenih služitelja očuvanje i prenošenje apostolske vere.

Apostol Pavle piše Timoteju:

„I što si čuo od mene pred mnogim svedocima, to predaj vernim ljudima koji će biti kadri i druge naučiti.“ (2. Timoteju 2,2)

Ovaj tekst predstavlja jedan od najvažnijih novozavetnih temelja apostolske sukcesije. Međutim, ono što se prenosi nije poseban duhovni status, već apostolsko učenje i odgovornost za njegovo dalje prenošenje.

Na drugom mestu Pavle piše:

„Drži obrazac zdravih reči koje si čuo od mene.“ (2. Timoteju 1,13)

i:

„Čuvaj dobri zalog Duhom Svetim koji živi u nama.“ (2. Timoteju 1,14)

U svim ovim tekstovima naglasak je stavljen na vernost primljenoj veri. Apostolstvo u Novom zavetu nije prvenstveno pravna kategorija, već misionarska i svedočanska stvarnost. Apostoli su pre svega svedoci Hristovog života, smrti i vaskrsenja. Stoga se njihovo nasleđe najpotpunije nastavlja onda kada se nastavlja njihova vera i njihova misija.

Neophodan i dovoljan uslov

Jedna od najvažnijih razlika u raspravi o apostolskoj sukcesiji jeste razlika između neophodnog i dovoljnog uslova.

Istorijski episkopat može biti važan znak apostolskog kontinuiteta. On može biti dragoceno sredstvo očuvanja jedinstva, poretka i istorijskog pamćenja Crkve.

Međutim, čak i ako prihvatimo njegovu važnost, iz toga ne sledi da je on sam po sebi dovoljan uslov apostolstva. Crkva koja bi zadržala sve istorijske strukture, ali izgubila vernost Jevanđelju, teško bi se mogla nazvati istinski apostolskom.

Istorijska neprekinutost može biti znak apostolske sukcesije, ali samo vernost apostolskoj istini predstavlja njenu suštinu.

Ograničenja čisto mehaničkog shvatanja

Istorija Crkve pokazuje da su mnogi episkopi bili podložni političkim pritiscima, ličnim slabostima i teološkim zabludama. Ova činjenica ne poništava značaj episkopske službe, ali pokazuje da sama institucionalna neprekinutost ne može biti jedini kriterijum apostolstva.

Ukoliko bi apostolska sukcesija bila isključivo pitanje neprekinutog niza rukopoloženja, tada bi istina hrišćanske vere postala sekundarna u odnosu na institucionalni kontinuitet. Međutim, istorija hrišćanstva pokazuje upravo suprotno: institucije postoje radi očuvanja Jevanđelja, a ne Jevanđelje radi očuvanja institucija.

Zato je razumnije apostolsku sukcesiju shvatiti kao jedinstvo istorijskog kontinuiteta i vernosti apostolskom učenju, a ne kao samodovoljni pravni ili sakramentalni mehanizam.

Anglikansko razumevanje apostolske sukcesije

Klasična anglikanska tradicija nastojala je da sačuva ravnotežu između istorijskog episkopata i primata Jevanđelja.

Jedan od najznačajnijih anglikanskih teologa, Ričard Huker, u svom delu O zakonima crkvenog poretka (Of the Laws of Ecclesiastical Polity) ističe primat Svetog pisma u životu Crkve:

„Onome što Sveto pismo jasno predaje pripada prvo mesto i u verovanju i u poslušnosti.“

Ova misao dobro odražava anglikanski pristup apostolskoj sukcesiji. Crkvene strukture postoje radi izgradnje i očuvanja Crkve, ali ne predstavljaju njen temelj. Temelj ostaje Jevanđelje Hristovo i apostolska vera.

Iz tog razloga anglikanizam istorijski ceni episkopski poredak kao dragoceni znak kontinuiteta sa drevnom Crkvom, ali ne smatra da se suština apostolstva može svesti isključivo na institucionalnu neprekinutost.

Apostolska sukcesija, prema ovom shvatanju, predstavlja kontinuitet apostolske vere, bogosluženja i misije koji se izražava kroz istorijski episkopat. Episkop nije naslednik apostola zato što poseduje neku posebnu duhovnu moć, već zato što nastavlja apostolsku službu u zajednici vere.

Savremeni primer u Srbiji

Ovakvo razumevanje apostolske sukcesije prisutno je i u savremenom životu anglikanske tradicije u Srbiji. Mnogi anglikanci u Srbiji i šire naglašavaju značaj istorijskog episkopata i kontinuiteta sa drevnom Crkvom, ali istovremeno ističu da je suština apostolstva u vernosti Hristu, Svetom pismu i apostolskom svedočanstvu.

U tom kontekstu apostolska sukcesija ne predstavlja mehanički prenos sakralnog autoriteta, već kontinuitet života, vere i misije Crkve kroz istoriju. Istorijski episkopat služi kao vidljivi znak tog kontinuiteta, ali njegova vrednost proizlazi iz njegove povezanosti sa apostolskom verom.

Zaključak

Apostolska sukcesija nije pre svega pitanje neprekinutog niza rukopoloženja, niti mehanički prenos vlasti sa jedne generacije na drugu. Istorijski gledano, ona je nastala kao sredstvo očuvanja apostolskog predanja. Biblijski gledano, ona je neodvojiva od vernosti Jevanđelju. Teološki gledano, ona pripada čitavoj Crkvi, a ne samo pojedinačnim nosiocima službe.

Istorijski episkopat ima značajnu ulogu kao znak i sredstvo crkvenog kontinuiteta. Ipak, on nije dovoljan sam po sebi. Crkva ostaje apostolska samo onda kada ostaje verna istini koju su apostoli primili od Hrista i predali svetu.

Apostolska sukcesija, stoga, nije pre svega neprekinuti niz rukopoloženja, nego neprekinuti kontinuitet apostolskog svedočanstva; jer Crkva ne ostaje apostolska time što pamti ko je koga rukopoložio, već time što ostaje verna istini koju su apostoli propovedali.