Stevens, Charles Isaac (1835–1917)

Anglikanski biskup, primus Slobodne protestantske episkopalne crkve Engleske (Free Protestant Episcopal Church of England)

Charles Isaac Stevens bio je engleski episkopalni sveštenik i biskup, rođen 28. novembra 1835. u londonskoj parohiji Clerkenwell, sin Isaaca Thomasa i Anne Stevens (rođ. Morgan). Kršten je 5. juna 1836. u crkvi svetog Luke.

Službu je započeo u okviru Reformed Episcopal Church of the United Kingdom, koja je nastala 1877. godine kao deo šireg pokreta reformisanog episkopalizma pod uticajem američkog biskupa Georgea Davida Cumminsa. Stevens se odlikovao zalaganjem za obnovu istorijskog episkopata i vraćanje teološkoj čistoti ranog anglikanizma.

Dana 6. marta 1879. konsekrovan je za biskupa u okviru Order of Corporate Reunion, organizacije koja je nastojala da ponovo uspostavi kanonski apostolski kontinuitet u Engleskoj, nezavisno od rimokatoličke i državne anglikanske hijerarhije. U okviru ovog reda, Stevens je stekao priznatu sukcesiju u tzv. nezavisnom episkopalnom pokretu.

Tokom 1880-ih, Stevens se priključio Ancient British Church, gde je nosio crkveno ime Mar Theophilus I. Ova zajednica je bila predana vraćanju na izvorni oblik britanskog hrišćanstva pre reformacije, sa naglaskom na liturgijsku jednostavnost, duhovnu slobodu i apostolski kontinuitet.

U tom kontekstu, došlo je do ključnog događaja: 2. novembra 1897. u Londonu su se tri nezavisne episkopalne zajednice — Free Protestant Church of England, Ancient British Church i Nazarene Episcopal Church — ujedinile i formirale novu crkvenu organizaciju pod nazivom Free Protestant Episcopal Church of England (FPEC).

 

Prvi primus – Leon Chechemian (1848–1920)

Prvi poglavar (primus) FPEC-a bio je Leon (Lévon) Chechemian, rođen u Jermeniji, školovan u Etchmiadzinu, sveštenik Jermenske apostolske crkve, koji je kasnije emigrirao u Englesku. Konsekrovan je za biskupa 1890. godine u okviru Ancient British Church, gde je nosio ime Mar Leon.

Chechemian je zastupao viziju “slobodne, ali apostolske Crkve”, koja bi povezivala protestantski duh slobode i episkopalni kontinuitet. Njegovo uverenje da „istinska Crkva Hristova ne može biti ni zarobljena državom ni izolovana u sektu“ postalo je temelj misije FPEC-a. Nakon tri godine službe, Chechemian se povukao, a Charles Isaac Stevens izabran je za drugog primusa (1900–1917).

 

Struktura i doktrina FPEC-a

Pod Stevensovim vođstvom, FPEC je postala stabilna crkvena zajednica sa jasno definisanom hijerarhijom (biskupi, prezviteri, đakoni), sinodalnim upravljanjem i naglaskom na liturgijsku i teološku uravnoteženost. Crkva je usvojila sledeće doktrinarne principe:

1. Svetopisamski autoritet – Biblija je jedini konačni autoritet u pitanjima vere i prakse, tumačena u svetlu razuma i tradicije, u skladu s učenjem Richarda Hookera (Of the Laws of Ecclesiastical Polity).

2. Apostolska sukcesija – razumevana ne kao pravni monopol, već kao simbol kontinuiteta služenja i odgovornosti u Hristovom telu.

3. Liturgijska tradicija – korišćenje Book of Common Prayer (1662) i anglikanskog bogoslužbenog kalendara.

4. Sloboda savesti – svaka osoba pozvana je na promišljenu veru; Crkva postoji kao zajednica dijaloga, a ne dogmatske prisile.

5. Sakramentalnost – FPEC priznaje dva osnovna sakramenta (krštenje i Evharistiju), uz otvorenost prema širem shvatanju sakralnosti života, umetnosti i društvenog angažmana.

Stevens je insistirao da Crkva mora biti „slobodna od političke moći, ali vezana za moralnu odgovornost pred Bogom“. Njegova vizija bila je utemeljena u tradiciji Hookerovog racionalnog teizma, a kasniji komentatori su u njoj prepoznali preteču Tillichovog razumevanja vere kao „konačne zabrinutosti“ i Bonhoefferovog poziva na „Crkvu za druge“.

 

Filozofsko–teološki značaj i savremena relevantnost

Sa filozofskog stanovišta, FPEC se može razumeti kao praktična primena anglikanskog personalizma — pokušaj da se pomiri institucionalna forma sa individualnom slobodom. U tom smislu, Stevensova Crkva ne predstavlja puki raskol, već eksperiment slobode unutar istorijske vere.

Polazeći od Hookerovog uverenja da „razum i tradicija zajedno svedoče o Bogu koji deluje u istoriji“, FPEC se oslanja na ideju da istina nije statična dogma, već dinamički odnos između čoveka, zajednice i Boga.

Paul Tillich bi takvu crkvenu formu opisao kao „hrabrost bivanja u zajedništvu koje prevazilazi institucionalni strah“. FPEC je, na taj način, bila protest ne protiv Crkve, nego protiv pretvaranja Crkve u instrument moći.

Dietrich Bonhoeffer, iako vremenski udaljen, teološki je blizak ovoj ideji: njegova koncepcija „Crkve za svet“ odražava isti duh u kojem je FPEC osnovana — Crkva koja postoji radi ljudi, a ne radi vlastite sigurnosti. Bonhoefferova misao da „Crkva ne postoji tamo gde se povlači iz sveta, već tamo gde stoji za svet pred Bogom“ mogla bi biti sažetak i Stevensove vizije slobodne episkopalne zajednice.

Sociološki, FPEC je odgovor na kasnoviktorijansku tenziju između državnog anglikanstva i evanđeoske individualnosti. U društvu koje se suočavalo s industrijalizacijom, klasnim razlikama i duhovnim skepticizmom, FPEC je nudila prostor za duhovni pluralizam bez gubitka sakramentalne dubine.

U tom smislu, FPEC nije tek istorijska zanimljivost, već filozofsko-teološki svedok jedne mogućnosti: da Crkva može postojati izvan političkih struktura, a ipak biti utemeljena na apostolskom nasleđu i univerzalnom Duhu.

 

Značaj i nasleđe

Charles Isaac Stevens ostavio je iza sebe jasno organizovanu crkvenu zajednicu koja je povezala tri ključna ideala: apostolsku vernost, teološku širinu i slobodu savesti. Njegov naslednik, John Mar Basilius Abel, nastavio je da vodi FPEC kroz početak 20. veka, a sama Crkva je, u različitim oblicima, opstala do danas kao Free Protestant Episcopal Church (Anglican Orthodox).

Ova tradicija ostaje deo šire anglikanske dijaspore i svedočanstvo da, kako je Hooker pisao, „Božja mudrost ne traži uniformnost, već poredak u raznolikosti“.

 

Izvori i literatura

1. W. J. Whalen, Separated Brethren: A Survey of Non-Catholic Churches in the United States, New York, 1958.

2. P. F. Anson, Bishops at Large, London: Faber & Faber, 1964.

3. Richard Hooker, Of the Laws of Ecclesiastical Polity, Book V, London, 1594.

4. Paul Tillich, Systematic Theology, Vol. I, Chicago, 1951.

5. Dietrich Bonhoeffer, Letters and Papers from Prison, London, 1953.

6. “The Free Protestant Episcopal Church of England: Constitution and Canons,” London, 1902.

7. John Kersey, The Independent Anglican Churches: Their Origins and Development, London, 2010.

8. J. H. Overton, The English Church in the Nineteenth Century, London, 1898.