Istorija
Slobodna protestantska episkopalna crkva Engleske je verovatno, posle istorijske Kenterberijske zajednice, najstarija anglikanska zajednica (London, 1897). Sastoji se od više crkava nadahnutih anglikanskom tradicijom, koje deluju u različitim delovima sveta.
To je svetska zajednica koja održava anglikansku tradiciju živom kroz autonomne crkve istog verskog nadahnuća.
Istorijska pojašnjenja
Postoje legitimno anglikanske crkve koje nisu pravno zavisne od Kenterberija, kao što postoje i crkve nezavisne od pape ili od Utrehtske unije.
Postoje zajednice koje prihvataju načela anglikanstva, a da pravno ne pripadaju Kenterberiju.
Neke od naših crkava su članice, direktno ili indirektno, Ekumenskog saveta crkava i ispunjavaju istorijske i brojčane uslove za to.
Slobodna protestantska episkopalna crkva Engleske (Free Protestant Episcopal Church of England – FPECofE, u daljem tekstu SPECE) predstavlja složen i zanimljiv tok razvoja evangeličkog episkopalnog hrišćanstva u Velikoj Britaniji krajem XIX i tokom XX veka. Nastala u vremenu snažnih teoloških previranja unutar anglikanskog sveta, SPECE je od početka težila očuvanju episkopalnog poretka, ali u jasno protestantskom i reformisanom duhu.
Počeci: Nazarenska episkopalna crkva i reformisani episkopalni pokret
Koreni SPECE sežu u 1888. godinu, kada je velečasni Džejms Martin (1843–1919) osnovao Nazarensku episkopalnu crkvu u londonskoj četvrti Loughborough Junction. Dana 11. aprila iste godine, Martin je primio episkopsku hirotoniju od biskupa Alfred Spenser Ričardson iz Reformisana episkopalna crkva Ujedinjenog Kraljevstva, čime je obezbeđeno apostolsko prejemstvo nove jurisdikcije. Već 1890. godine Martin osniva Nazarenski koledž kao bogosloviju svoje crkve, pokazujući nameru da izgradi trajnu i obrazovanu crkvenu strukturu.
Ovaj period obeležen je snažnim protivljenjem anglo-katoličkim tendencijama unutar Anglikanske crkve. Reformisani episkopalni pokret, iz koga je potekla i ova inicijativa, zalagao se za povratak jednostavnijem, reformisanom i biblijski usmerenijem obliku crkvenog života, uz zadržavanje episkopalnog uređenja.
Leon Čekemijan i jermenska veza
Ključna ličnost u formiranju SPECE bio je Leon Čekemijan (1848–1920), rođen u Malatiji. Kao bivši jermenski katolički biskup, hirotonisan 1878. godine od arhiepiskopa Leon Korkorunijan, Čekemijan je tokom službe u Carigradu (1881–1885) došao u dodir sa anglikancima i prihvatio reformisano protestantstvo.
Po dolasku u Englesku suočio se sa teškim životnim okolnostima, ali je istrajnošću i obrazovanjem — uključujući studije na New College — uspeo da stekne ugled propovednika u Belfastu. Dana 15. avgusta 1889. osniva Ujedinjenu jermensku katoličku crkvu na Britanskim ostrvima, sa ciljem uključivanja jermenskih izbeglica u nepapinsku, reformisanu crkvenu zajednicu.
Godine 1890, radi otklanjanja svake sumnje u svoj episkopski status u engleskom kontekstu, Čekemijan prima dodatnu hirotoniju od biskupa Čarls Ajzak Stivens i Alfreda Spensera Ričardsona. Ubrzo potom dolazi u kontakt sa arhiepiskopom Dablina, Vilijam Planket, koji mu daje dozvolu za službu u okviru Crkve Irske, gde ostaje do 1897. godine.
Ujedinjenje i osnivanje SPECE (1897)
Po povratku u London 1897. godine, Čekemijan prepoznaje potrebu za objedinjavanjem različitih evangeličkih episkopalnih zajednica. Dana 2. novembra 1897. dolazi do formalnog ujedinjenja Slobodne protestantske crkve, Drevne britanske crkve i Nazarenske episkopalne crkve, čime nastaje Slobodna protestantska episkopalna crkva Engleske (FPECofE). Čekemijan postaje njen prvi primas.
Crkva je svečano inaugurisana u crkvi Svetog Stefana u Ist Hamu (London). Kao svoj normativni temelj prihvata Ustav i kanone Reformisane episkopalne crkve iz 1878. godine, kao i liturgijski poredak zasnovan na Knjizi zajedničkih molitava iz 1662. godine. Time je SPECE jasno definisala svoj identitet: episkopalna po strukturi, reformisana po teologiji i protestantska po samorazumevanju.
Konsolidacija i pravno priznanje
Nakon penzionisanja Čekemijana 1900. godine, vođstvo preuzima Stivens, zatim Martin, a potom Endru Čarls Albert Meklaglen. Tokom njihovog delovanja crkva učvršćuje svoju organizaciju i javni identitet.
Poseban značaj ima 1917. godina, kada je britanski sud priznao SPECE kao pravno ustanovljenu denominaciju, potvrdivši validnost njenih svetih redova i njenog liturgijskog poretka. Ovo priznanje dalo je crkvi institucionalnu stabilnost i legitimitet u širem britanskom verskom prostoru.
Sled primasa i izazovi XX veka
Tokom XX veka SPECE su predvodili brojni primasi, među kojima se ističu sledeći sa godinama službe:
- Leon Čekemijan (1848–1920)
Primus: 1897–1900 - Čarls Ajzak Stivens (1835–1917)
Primus: 1900–1917 - Džejms Martin (1843–1919)
Primus: 1917–1919 - Endru Čarls Albert Meklaglen (1851–1928)
Primus: 1919–1928 - Herbert Džejms Monzani-Herd (1861–1947)
Primus: 1930–1939 - Vilijam Hol (1890–1959)
Primus: 1945–1959 - Čarls Denis Boltvud (1889–1985)
Primus: 1959–1978 - Albert Džon Fjudž (1911–1982)
Primus: 1978–1982(Boltvud je služio kao privremeni „Primus-Emeritus“ od aprila do jula 1982.) - Čarls Kenedi Mofat (1907–1989)
Primus: 1982–1989 - Edvin Djuan Folik (rođ. 1935)
Primus: 1989–2015 - Ričard Artur Palmer
Primus: 2015–2025 - Rikardo Lorite de Lima
Primus: od 2025. godine
Period nakon 1978. obeležen je i raskolom koji je predvodio Horst Block, a koji je potrajao do 2011. godine, kada je došlo do izlečenja podele i ponovnog uspostavljanja jedinstva.
Uprkos unutrašnjim izazovima i malobrojnosti, SPECE je očuvala kontinuitet apostolskog prejemstva, episkopalne strukture i liturgijske tradicije.
SPECE danas
Danas SPECE nastavlja da deluje kao mala, ali istorijski ukorenjena episkopalna jurisdikcija, verna reformisanom anglikanskom nasleđu. Njeno bogosluženje ostaje zasnovano na klasičnoj anglikanskoj liturgiji, dok teološki identitet naglašava autoritet Svetog pisma, opravdanje verom i protestantsko razumevanje sakramenata.
Od osnivanja 1897. godine do danas, SPECE predstavlja primer pokušaja da se spoje apostolska struktura i reformisana teologija, nacionalna tradicija i međunarodni uticaji (engleski i jermenski), kao i postojanost u uslovima teoloških i institucionalnih promena. Njena istorija svedoči o trajnoj težnji ka jedinstvu, kontinuitetu i vernosti sopstvenom razumevanju hrišćanskog poziva.
Prisustvo u Srbiji
Slobodna protestantska episkopalna crkva Engleske prisutna je u Republici Srbiji od početka XXI veka, gde deluje pod imenom Episkopalna anglikanska zajednica u Srbiji. Ona predstavlja kanonski deo međunarodne jurisdikcije SPEC-a i baštini isto bogoslovsko, liturgijsko i episkopalno nasleđe.
U Srbiji crkva deluje kroz bogosluženja, pastirski rad, bogoslovsko obrazovanje i misijsku delatnost, zadržavajući anglikansku liturgijsku tradiciju i reformisani protestantski identitet.
Zaključak
Od svog osnivanja 1897. godine do danas, SPECE predstavlja svedočanstvo istrajnosti jedne male, ali istorijski kontinuirane episkopalne zajednice. Njena istorija obuhvata bogoslovske borbe, institucionalne izazove, raskole i pomirenja, ali i trajnu težnju ka očuvanju apostolskog prejemstva i vernosti Svetom pismu.
Danas, kroz svoje delovanje u Ujedinjenom Kraljevstvu i u Srbiji, Slobodna protestantska episkopalna crkva Engleske nastavlja da neguje svoje reformisano i episkopalno nasleđe u savremenom hrišćanskom svetu.
+++
Protestantizam se danas kao pojam koristi da bi se napravila jasna razlika u odnosu na druge glavne pravce u hrišćanstvu, kao što su rimokatolicizam i pravoslavlje.
Mi ispovedamo da smo ista ona Slobodna protestantska episkopalna crkva, osnovana 1897. godine, i da smo nastavili njenu tradiciju održavajući neprekinutu istorijsku vezu—kroz reformaciju i Crkvu Engleske—sa Hristovom Crkvom iz najranijeg hrišćanskog perioda.
Slobodna protestantska episkopalna crkva je deo jedne, svete, katoličke i apostolske hrišćanske Crkve. Ona nastavlja verovanja, načela, učenja i prakse ranih hrišćana.
Reč „slobodna“ u imenu crkve izražava duh originalnosti, otvorenosti i poverenja—duh prvih hrišćanskih zajednica. Otuda i naša praksa da negujemo osnovne hrišćanske tradicije, uz otvoreno pričešće za sve krštene hrišćane.
Važan trenutak u istoriji naše crkve jeste njeno priznavanje od strane Britanske vlade kao legalne denominacije, organizovane u skladu sa zakonom. Do toga je došlo nakon ispitivanja porekla crkvenih naloga i službi koje se koriste za ređenja i posvećenja, a koje se zasnivaju na Knjizi zajedničke molitve (1662).
Crkva se nalazi pod duhovnom nadležnošću episkopa koji se smatra „prvim među jednakima“, kome se iskazuje očekivana kanonska poslušnost. Uobičajeno je da svi episkopi i vođe kolegijuma najmanje jednom mesečno obaveste ovog „prvog“ episkopa o svim svojim eparhijskim aktivnostima.
FPEC (The Free Protestant Episcopal Church) je postala poznata kao:
- Slobodna protestantska episkopalna crkva – Svetska zajednica, od januara 2012. do novembra 2012. godine,
- Anglikanska slobodna zajednica, 2012. godine,
- Episkopalna slobodna zajednica, 2020. godine, i
- Slobodna protestantska episkopalna crkva – Svetska zajednica, 2025. godine.
HISTORY OF THE CHURCH:
Istorija.Episkopalne.Slobodne.Crkve
https://thefpec.webnode.page/
OUR IDENTITY:
Sled primusa (Succession of Primuses)
- Leon Chechemian („Mar Leon“) (1848–1920) bio je primus FPEC od osnivanja crkve 2. novembra 1897. do 30. decembra 1900.
- Charles Isaac Stevens („Mar Theophilus I“) (1835–1917), drugi patrijarh Ancient British Church (od 1889), bio je primus FPEC od 30. decembra 1900. do svoje smrti 2. februara 1917.
- James Martin („Mar Jacobus I Antipas“) (1843–1919), treći patrijarh Ancient British Church, bio je primus FPEC od 1917. do svoje smrti 29. oktobra 1919.
- Andrew Charles Albert McLagan („Mar Andries I“) (1851–1928), četvrti patrijarh Ancient British Church, bio je primus FPEC od 1919. do svoje smrti 16. oktobra 1928.
- Herbert James Monzani-Heard („Mar Jacobus II“) (1861–1947), peti patrijarh Ancient British Church, bio je primus FPEC od 1930. do 18. maja 1939.
(Nakon toga je nastavio kao patrijarh Ancient British Church do 29. januara 1945.) - William Hall (1890–1959) bio je primus FPEC od 18. maja 1945. do svoje smrti 9. oktobra 1959.
- Charles Dennis Boltwood (1889–1985) bio je izabran (oko 1951/1954) kao naslednik Vilijama Hola, ali je stvarno stupio na dužnost tek nakon Holove smrti 9. oktobra 1959.; služio je do 17. oktobra 1978.
- Albert John Fuge (Stariji) (1911–1982) bio je primus FPEC od 1978. do svoje smrti 30. aprila 1982.
Napomena: Horst Block je predvodio šizmatičku grupu (oko 1978–2008), a nakon njegove smrti grupu je vodio Peter Leers, sve do izlečenja raskola 2011. - Charles Dennis Boltwood služio je privremeno (pro tem) kao „Primus-Emeritus“ tokom prelaznog perioda od devet nedelja — od Fugeove smrti 30. aprila 1982. do 7. jula 1982.
- Charles Kennedy Moffatt (1907–1989) bio je primus FPEC od 7. jula 1982. do svoje smrti 7. novembra 1989.
- Edwin Duane Follick (rođen 1935) bio je najstariji aktivni episkop u trenutku Moffattove smrti. Godine 1994. priznat je kao primus, uz potvrdu da je primus od 7. novembra 1989. Follick se povukao 5. februara 2015.
- Richard Arthur Palmer primus FPEC od 5. februara 2015.
- Ricardo Lorite de Lima primus FPEC od 10. marta 2025.
Apostolsko prejemstvo (linija Provincije Velike Britanije) od srednjovekovne crkve
Apostolsko prejemstvo u nastavku prikazuje liniju Provincije Velike Britanije koja potiče iz srednjovekovne crkve.
Duc Charles Maurice le Tellier
— kao njegov stalni koadjutor (Perpetual Coadjutor) sa pravom nasledstva (cum jure successionis),
21. septembra 1670. rukopoložio (posvetio) je:
Jacques-Bénigne Bossuet, episkop Meaux-a,
koji je 1671. rukopoložio:
Jacques Goyon de Matignon, episkop Condom-a,
koji je 19. februara 1719. rukopoložio:
Dominique Marie Varlet, titulani episkop Askalona (in partibus infidelium),
koji je 18. oktobra 1739. rukopoložio:
(Napomena: Stolica Utrehta prestala je da bude pod papskom jurisdikcijom 1724. godine.)
Peter Johann Meindaerts, arhiepiskop Utrehta,
koji je 11. jula 1745. rukopoložio:
Johann van Stiphout, episkop Harlema,
koji je 7. februara 1768. rukopoložio:
Walter Michael van Niewenhuizen, arhiepiskop Utrehta,
koji je 21. juna 1778. rukopoložio:
Adrian Johann Broekman, episkop Harlema,
koji je 5. jula 1797. rukopoložio:
Johann Jacob van Rhijn, arhiepiskop Utrehta,
koji je 7. novembra 1805. rukopoložio:
Gisbert de Jong, episkop Deventera,
koji je 24. aprila 1814. rukopoložio:
Willibrord van Os, arhiepiskop Utrehta,
koji je 25. aprila 1819. rukopoložio:
Johann Bon, episkop Harlema,
koji je 13. novembra 1825. rukopoložio:
Johann van Santem, arhiepiskop Utrehta,
koji je 17. jula 1854. rukopoložio:
Hermen Heykamp, episkop Deventera,
koji je 11. avgusta 1873. rukopoložio:
Gaspard Johann Rinkel, episkop Harlema,
koji je 11. maja 1892. rukopoložio:
Gerardus Gul, arhiepiskop Utrehta,
koji je 28. aprila 1908. rukopoložio:
Arnold Harris Mathew, 4. Erl od Landaffa,
regionalni starokatolički episkop za Veliku Britaniju i Irsku
(kasnije: arhiepiskop Londona),
koji je 28. oktobra 1914. rukopoložio:
Frederick Samuel Willoughby, episkop St. Pancras-a i pomoćni episkop,
koji je 13. februara 1916. rukopoložio:
James Ingall Wedgwood, prvi predsedavajući episkop (Presiding Bishop) Liberalne katoličke crkve
(rukopoložen kao regionalni episkop starokatolika u Engleskoj),
koji je 22. jula 1916. rukopoložio:
Charles Webster Leadbeater, regionalni episkop za Australiju,
koji je 9. marta 1924. rukopoložio:
Frank Waters Pigott, regionalni episkop za Veliku Britaniju,
koji je 1. septembra 1946. rukopoložio:
Charles Dunbar Tatham Shores, pomoćni episkop u Indiji,
koji je 14. aprila 1963. rukopoložio:
Thomas Patrick Watson, regionalni episkop za Južnu Afriku,
koji je 6. januara 1980. rukopoložio:
Johannes Cornelis van Alphen, pomoćni episkop u Južnoj Africi,
koji je, kao predsedavajući episkop, 20. septembra 1997. rukopoložio:
Richard Arthur Palmer, pomoćni episkop u Velikoj Britaniji
(ostavku podneo 25. aprila 1999.) i
imenovan za dijecezanskog episkopa Reformisane liberalne katoličke crkve (starokatoličke) 23. maja 1999. godine.
Episkop u Provinciji za otvorenu episkopalnu službu i jurisdikciju.
+++
THE COMPLETE APOSTOLIC SUCCESSION CONVEYED TO THE MOST REV’D. PETAR PETROVIC